Naša Hercegovina

Navršava se 65 godina od početka proizvodnje fiće u Kragujevcu

Prvi fića, nekada najpopularniji jugoslovenski automobil, „sišao“ je sa proizvodnih traka fabrike Zavodi Crvena Zastava u Kragujevcu, 18. oktobra 1955. godine. Mali putnički automobil, napravljen po licenci italijanskog Fijata, imao je do 600 kubika. Od 1962. godine počinje proizvodnja Zastave 750M, po većini stvari identičnoj FIAT-u 600E. Tokom 30 godina, od 1955. do 1985. godine radnici kragujevačke fabrike automobila proizveli su skoro milion fića, tačnije 923.487 primeraka ovog automobila. Poslednji fića proizveden je u Kragujevcu 18. novembra 1985. godine i bio je crvene boje.

Preteča fiće je popularni Topolino, kojeg je, za automobilsku industriju daleke 1936. godine, konstruisao legendarni FIAT-ov inženjer Dante Gikosa. On je na platformi Topolina, konstruisao i novi mali gradski automobil za četiri osobe.

Fića je prvi put zvanično predstavljen javnosti na sajmu automobila u Ženevi, 1955. godine i tada je nosio oznaku FIAT 600. Mnogi su ga nazvali italijanskim posleratnim ekonomskim čudom. NJegovoj velikoj popularnosti doprinela je i Sofija Loren koja se našla među prvim kupcima, na Sajmu u Ženevi. Pravi je kuriozitet da je do 1960. godine prodat u gotovo milion primeraka. Osim u Kragujevcu, fića se proizvodio u Argentini, Španiji i Austriji.

Tadašnja SFRJ, Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija, nezadrživo je krenula putem razvoja i industrijalizacije zahvaljujući, između ostalog, razvoju automobilske industrije u Kragujevcu. Napredak grada, nekadašnje Miloševe srpske prestonice, umnogome je uticao na razvoj cele zemlje. Istorija Kragujevca kao velikog privrednog, industrijskog (i političkog, obrazovnog, zdravstvenog i kulturnog) centra počela je još u doba Obrenovića. U gradu na Lepenici Miloš Obrenović je od početka 19. veka nastojao da razvija privredne delatnosti da bi grad dobio i fabriku oružja 1853. godine. Razvoj industrije nastavlja se vek kasnije izgradnjom fabrike automobila..

Za mnoge je čak i danas nepoznanica da je proizvodnja vozila u Kragujevcu počela 1940. godine proizvednjom 400 kamiona „ševrolet“ za Vojsku Jugoslavije. U kragujevačkoj fabrici tradicija se nastavlja 1953. godine kada je proizvedeno 162 vozila, džipova marke „vilis overlend“. Ipak, za početak rada fabrike automobila „Zastava“ i njen „rođendan“ smatra se 26. avgust 1953. godine kada je u fabrici raspisan referendum da se dobit usmeri u razvoj automobilske industrije. Više od 96% zaposlenih je podržalo predlog..

Istovremeno, predlog Prvoslava Rakovića, tadašnjeg direktora, prihvata i državno rukovodstvo i u Kragujevcu počinje izgradnja fabrike, obuka inženjera, radnika, nabavka opreme, serijska proizvodnja nacionalnog vozila. Fiće.

Sve ostalo je istorija. U Zavodima Crvena Zastava u Kragujevcu, u najboljim godinama, radilo je i više od 20.000 radnika, ali su u zemlji bratstva i jedinstva, kooperanti Zastave bili locirani u svim bivšim jugoslovenskim Republikama. Zastava je imala 53.357 zaposlenih rekordne 1989. godine, kada je proizvedeno ukupno 223.565 vozila, 180.851 vozilo iz sopstvenog proizvodnog programa i još 42.614 iz kooperacije. Za Zastavu se radilo u Mariboru, Splitu, Sarajevu, Ohridu, Kotoru, Peći.. Nezadrživi razvoj Kragujevca ali i Jugoslavije vezan je za automobil kragujevačke Zastave – fiću. Fića je postao nacionalna klasa, fića je bio službeno vozilo policije, hitne pomoći i drugih državnih službi. U fići su, uz muziku Flojda, stasavale generacije mladih Jugoslovena..

Fića je bio i ostao simbol jugoslovenske autoindustrije ali i simbol zemlje koje više nema. Mnogi su u njemu osetili dah mladosti, radnog elana, napretka, zajedništva ali i prvih porodičnih putovanja i ljubavi. Iako je današnjim generacijama verovatno nezamislivo da su četvoročlane porodice uživale putujući ovim automobilom u inostranstvo, na odmor ili druženja, i među mladima je veliki broj ljubitelja fiće.

Danas, Udruženje ljubitelja fića iz Kragujevca, osnovano 2004. godine, ima oko 300 članova. Jedna od najlepših manifestacija u gradu je svakako Fića fest, koji ove godine ipak neće biti održan u cilju sprečavanja širenja virusa Korone. Ova manifestacija je iz godine u godinu, prilika da se prepričaju dogodovštine, razmene telefoni, pronađu rezervni delovi, upoznaju neki novi članovi, mladenci koji su na svadbeno veselje krenuli u fići, Jugosloveni koji prelaze stotine kilometara kako bi se družili sa drugim ljubiteljima…

Kragujevačka fabrika po produktivnosti i tehnološkom razvoju 60-tih i 70-tih godina nije zaostajala za FIAT-ovim fabrikama. Na Beogradskom sajmu 1980. godine predstavljena je Zastava 850, u osnovi identičnog dizajna kao njen prethodnik, fića sa „malim“ razlikama u performansama. Naime, pokretao je motor od 843 kubika i 23,4 kilovata, koji joj je omougućio maksimalnu brzinu od 125 kilometara na sat.

U svetu je ukupno proizvedeno oko pet miliona fića.

LJubitelji Zastavinih vozila i danas ljubomorno čuvaju svoje oldtajmere. Ne samo fiće. I sa ponosom ističu da su Zastava 101 i „tristać“ bili među automobilima sa najboljim karakteristikama u Evropi. Na starim izbledelim fotografijama iz kruga Zastave, na proizvodnim trakama vide se i „osmica“, Zastava 128, kao i popularni „jugić“ kojeg i danas možete da vidite na gradskim saobraćajnicama. Vreme ih je svakako pregazilo, ali sećanja uvek iznova naviru..

Autor teksta: Snežana Milisavljević
Fotografija Jovana Živanovića sa Fića festa: Jovan Živanović
Input your search keywords and press Enter.