Pol Salata: Nebitni gospodin iz Los Anđelesa

To što je Pol Salata trenutno najstariji živi profesionalni igrač američkog fudbala, bilo bi dovoljno da se o njemu ispiše priča. Ali on je mnogo više od toga. Sigurno je jedan od vlasnika najživopisnije biografije među hercegovačkim potomcima u Americi.

Rođen je 1926. godine u istočnom predgrađu Los Anđelesa, u emigrantskom šarolikom okruženju rasa, nacija i jezika. Bilo je tu Kineza, Afro-Amerikanaca, Italijana, Jevreja iz istočne Evrope, Poljaka, Hrvata i Srba, mahom iz Hercegovine. Siromašni emigranti iz predgrađa sanjali su o elitnim naseljima bogatog i glamuroznog Los Anđelesa. U Pasadeni, San Marinu, Haningtonu, Santa Moniki… završili su samo oni najspretniji, najmarljiviji i najuporniji. Jedan od njih bio je i junak naše priče – Pol Salata.

Polov otac Ćetko Salata u Ameriku je stigao 1902. godine, u onom velikom emigrantskom talasu prije Prvog svjetskog rata kada su na novi kontinent pohrlile hiljade mladića iz Hercegovine u potrazi za srećom, dolarima i avanturama. Trebalo je imati hrabrosti pa se odlučiti na taj korak. Rijetko je ko od tih ranih emigranata Ameriku vidio i na geografskoj karti, ali ipak stizali su do nje. Nesumnjivo, hrabrosti je imao i Ćetko Salata kada je iz rodnog Sala Ravnog u Kotaru ljubinjskom, sa samo 14 godina, u društvu rođaka Jovana Salate i zemljaka Todora Turanjanina zaplovio ka Americi.

Stigao je u Los Anđeles, kod rođaka koji je imao malenu trgovačku radnju gdje je jedno vrijeme radio kao trgovački pomoćnik. Ali, kao i većina Popovaca, Ćetko je bio izvrstan građevinski majstor – zidar. Uskoro se osamostalio i počeo izvoditi sitne građevinske radove.

U vrijeme Ćetkovog dolaska u Kaliforniju, u Los Anđelesu i okolini živilo je nekoliko stotina Srba, uglavnom Hercegovaca i to većinom iz ljubinjskog kraja. Oni su 1903. godine osnovali Srpsko dobrovoljno društvo “Jedinstvo“, prvu srpsku nacionalnu organizaciju u južnoj Kaliforniji. Ćetko je bio među osnivačima Društva koje je ove godine proslavilo 110 godina postojanja i broji nekoliko hiljada članova, a gle simbolike, aktuelni predsjednik društva je Ćetkov sin Džordž.

Dvadesetih godina prošlog vijeka Ćetko je zasnovao porodicu sa Melanijom Mišković iz Arizone, ćerkom emigranata iz Boke. U braku su izrodili sedam sinova! Junak naše priče Pavle-Pol rođen je kao drugi, odmah iza Petra, čiji život sigurno zaslužuje da se opiše u otadžbini, ali o njemu neki drugi put.

Kao i većina emigrantske djece u Americi, do polaska u osnovnu školu nije poznavao engleski jezik. Polov polazak u osnovnu školu poklopio se sa velikom ekonomskom krizom pa je Ćetko sa mukom prehranjivao porodicu. Ti napori i borba za svakodnevnu egzistenciju narušili su Ćetkovo zdravlje. Dugo je bolovao i umro 1941. godine. Sedmorici maloljetnih sinova ništa drugo nije preostalo nego da se prihvate raznih teških i slabo plaćenih poslova da bi koliko-toliko pomogli majci u vođenju domaćinstva.

Pol je izrastao u zdravog i snažnog mladića te je u svojoj srednjoj školi postao najbolji igrač fudbala. Njegov talenat nije promakao skautima renomiranog univerziteta Južna Kalifornija te je Pol dobio sportsku stipendiju da školovanje nastavi na ovoj obrazovnoj ustanovi. Dobrim igrama na univerzitetu skrenuo je na sebe i pažnju profesionalnih ekipa pa je tako na NFL draftu od ekipe San Franciska izabran na 118, odnosno poslednjem izboru drafta. Ovaj podatak da je izabran kao poslednji pik na draftu koju deceniju kasnije obilježiće Polov život, ali o tome nešto kasnije.

U San Francisku proveo je dvije godine igrajući profesionalno fudbal, a u pauzama između utakmica snimao je filmove u Holivudu. Pol nikada nije odigrao značajnu filmsku rolu, ali glumio je u nekim od najznačajnijih holivudskih ostvarenja.

U „Plesu na kiši“ glumio je pokraj Freda Astera, u “Časovima očaja” igrao je uz Hemfrija Bogarta. U čuvenom biblijskom spektaklu „Deset zapovijesti“ glumio je jevrejskog pastira i u opasnim scenama dublirao Čarlstonu Hestonu u ulozi Mojsija. Sa Julom Brinerom upoznao se na snimanju filma „Bukaniri“. Ostvario je gotovo dvadeset malih filmskih uloga. Za nešto više u filmskom svijetu, bio je nezainteresovan. Njegova fudbalska karijera okončala se brzo. Posle San Franciska jednu sezonu proveo je u Baltimoru, još dvije u Kanadi i to je bilo to. Okačio je kopačke o klin 1953. Filmove je snimao do početka šezdesetih godina prošlog vijeka a potom se posvetio tradicionalnom porodičnom poslu-građevinarstvu. Zajedno sa braćom: Petrom, Jovanom, Tomom, Đorđem, Todorom i Boškom osnovao je uspješnu građevinsku firmu „Salata braders“. Pošto su napravili veliki uspjeh u građevinskim poslovima izvodeći najsloženije graditeljske poduhvate, braća su zaradila milione. Početkom sedamdesetih podijelili su firmu i svako je u posao krenuo samostalno.

Ako su fudbalska i filmska karijera Pola Salate bile simbolične ili prosječne, građevinska je bila spektakularna. Biran je za najboljeg građevinca Kalifornije u više navrata, a 2005. godine je od Kalifornijskog građevinskog udruženja dobio nagradu za životno djelo.

Ipak, fudbal je bio Polova najveća ljubav. Pol je, već smo rekli, na profesionalnom draftu izabran kao poslednji pik pa je zbog toga 1976. godine utemeljio nagradu za poslednjeg pika na draftu koja nosi naziv “Gospodin nebitni“.

NFL-drafts-last-pick-can-go-from-zero-to-hero-R61BPNP2-x-large

Nagrada se sastoji od luksuznog odmora na obalama Tihog okeana u trajanju od sedam dana. Onom ko bude poslednji na draftu, Pol Salata organizuje i finansira nevjerovatnu i spektakularnu sedmicu odmora gdje se nagrađenom ispunjavaju gotovo sve, pa i one najluđe, želje.

Nagrada je vremenom privukla i veliku medijsku pažnju pa mladi igrači, ako već ne budu izabrani među prvima, vole da budu zadnji, jer će tako biti u centru medijske pažnje sedam dana i vrlo vjerovatno će potpisati unosne sportske i reklamne ugovore.

Upitan od strane novinara Los Anđeles Tajmsa zašto je osnovao ovu nagradu, Pol Salata je odgovorio:

„Ma koliko bili uporni i vrijedni, uvijek vam je potrebna pomoć prijatelja i porodice, neko mora prosto da vas pogura da biste uspjeli u životu. Ja želim da budem taj koji će nekoga pogurati.“

Pol Salata se izdigao iz siromašnih predgrađa istočnog Los Anđelesa do luksuznog Hanington biča, ali nije zaboravio istinske vrline. Starost mirno provodi sa sinom Majklom i ćerkom Melanijom. Supruga Beverli, ljubav iz školskih dana, umrla je 1992. godine. Kada se osvrne iza sebe, na svoj životni put, svakako može biti ponosan na njega jer se poštujući ljudske vrijednosti, usađene u još u djetinjstvu, u očevom domu, uz naporan rad i mrvicu sreće domogao zvijezda.

Rade Likić

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top